تبلیغات
بنه وار طایفه شهنی - اهمیت تغذیه ارگانیک در کشارزی
 
بنه وار طایفه شهنی
شنبه 10 بهمن 1394 :: امین احمدی بیرگانی

چکیده

کشاورزی ارگانیک در ساده ترین تعریف به عنوان «کشاورزی بدون افزودن مواد شیمیایی ، صنعتی» تعریف شده است. کشاورزی ارگانیک در کشورهای گوناگون با نامهای مختلف شناخته می شود که ۱۶ نام برای آن از جمله کشاورزی بیولوژیک ، کشاورزی پایدار و کشاورزی زاینده ذکر شده است.

اجرای کشاورزی پایدار علاوه بر آن منجر به سود بخشی اقتصادی و اجتماعی می شود. این در حالی است که الگوهای کشاورزی متداول خسارتهای جبران ناپذیری به منابع زیستی کشور وارد کرده است. یکی از اجزای تشکیل دهنده بسترهای کشاورزی خاک است که به عنوان بستر اصلی کشت کشت گیاهان و رشد آن محسوب می شود.

در آغاز اجرای کشاورزی ارگانیک، ابتدا ایجاد و حفظ و نگهداری بازدهی مشابه و سپس هزینه ها و فعالیتهای کشاورزان به میزان قابل توجهی کاهش می یابد.

اثرات بالقوه این سامانه را می توان به روی سلامت افراد جامعه ، منابع طبیعی ، دام ، هوا و غنی سازی ، حاصلخیزی خاک و غیره مشاهده نمود.

گرچه کشاورزی پایدار به عنوان راهی برای امرار معاش ،از سابقه بسیار طولانی برقرار است ولی با مفاهیم فعلی آن از سابقه چندانی برخوردار نیست و تنها در سالهای اخیر به علت مشکلاتی که در اثر مصرف بی رویه مواد شیمیایی در کشاورزی و روشهای رایج تولید مواد غذایی بروز کرده است توجه بیشتری به آن معطوف شده است . آنچه مسلم است کشاورزی پایدار را نباید تنها به عنوان مجموعه ای از روشها به حساب آورد. بلکه باید آن را نوعی بینش قلمداد نمود که در آن فقط جنبه های فنی و تکنیکی مطرح نیست. در همین راستا معرفی کشاورزی پایدار از دیدگاههای فرهنگی در جامعه می تواند نقش موثری در رابطه با شناخت آن داشته باشد.

اهمیت کشاورزی ارگانیک

هم اکنون بیش از سه دهه از توجه جهانی به موضوع حفاظت محیط زیست وحدود دو دهه از مباحث پیرامون توسعه پایدار می گذرد. قبل از این ایام، در تمامی پروژه های توسعه، صرفاً دیدگاه اقتصادی و ایجاد در آمد و بازده اقتصادی بیشتر، مد نظر بود. لیکن در دهه 1970 میلادی این ذهنیت در افکار سیاستگذاران و برنامه ریزان توسعه مطرح گردید که این گونه روند رشد اقتصادی نهایتاً منجر به تخریب محیط زیست، نا برابری اجتماعی،کاهش منابع و... میشود وجبران این معضلات در دراز مدت موجب ضررهای فراوان اقتصادی خواهد شد

کشاورزی ارگانیک درراستای توسعه پایدار کشاورزی بوده و به مجموعه ای از عملیات گفته می شود که باهدف کاهش مصرف نهاده های غیرطبیعی به اجرا در می آیدو در آن مصرف کود و سموم شیمیائی ،مواد نگهدارنده سنتز شده ،داروهای شیمیائی ،ارگانیسم های تولید شده به روش مهندسی ژنتیک و پساب ها کنار گذاشته می شود.بررسی ها نشان می دهند که روند استقبال جهانی از کشاورزی ارگانیک امید بخش می باشد که ازجمله دلایل آن می توان به افزایش نگرانی ها در مورد آلودگی منابع پایه ،سلامت غذا ،انسان و حیوانات و نیزتوجه بیش تر به ارزش های طبیعت و مناظر طبیعی اشاره کرد.

گرچه در مزارع ارگانیک عملکرد محصول معمولا ده تا سی درصد کم تر از مزارع غیر ارگانیک است اما در صورت برنامه ریزی اصولی،میزان عملکرد ،تولید و درآمد مزارع ارگانیک می تواند بیشتر از مزارع غیر ارگانیک باشد. برای مثال در فیلیپین عملکرد شالیزارهای ارگانیک شش تن گزارش شده است.تجارب موجود در زمینه اجرای پروژه های کشاورزی ارگانیک نشان داده است که در مناطق کم بازده با استفاده از شیوه های کشاورزی ارگانیک عملکرد دو تا سه برابر می شود .علاوه بر این،درکشورهای توسعه یافته عواملی مانند آمادگی مصرف کندگان برای خرید به قیمت بالاتر،پرداخت یارانه از سوی دولت و گسترش اکوتوریسم موجبات افزایش درآمد کشاورزی ارگانیک را فراهم می سازد. بررسی ها در کشورهای توسعه یافته نشان داده است که مصرف کنندگان حاضرند محصولات ارگانیک را به بهای ده تا چهل درصد بیشتر از محصولات غیر ارگانیک بخرند. امروزه تعداد زیادی از فروشگاه های زنجیره ای محصولات ارگانیک عرضه می کنند و بازار این محصولات رو به رونق بوده و تقاضای بالقوه بیش از عرضه است .انتظارمی رود رشد تقاضا در آینده ادامه یابد بنابراین کمبود عرضه محصولات ارگانیک این فرصت را برای کشورهای در حال توسعه به وجود می آورد که وارد بازار شوند و سهمی از آن را به خود اختصاص دهند.

علاوه بر مزایای زیست محیطی و اقتصادی مذکور،کشاورزی ارگانیک از لحاظ اجتماعی نیز منافع زیادی به همراه دارد از جمله به دلیل استفاده از نهاده های ارزان و غیر وارداتی و نیز تکیه بیش تر به نیروی کار ،فرصت های شغلی را افزایش می دهد . همچنین کشاورزی ارگانیک شیوه ها و غذاهای سنتی را احیا می کند و در تقویت انسجام اجتماعی نقش موثری دارد

دراستراتژی انقلاب سبزنیز باهدف تامین موادغذایی جمعیت روبه رشد جامعه جهانی (به علت بالارفتن امیدبه زندگی دراثربهبود وپیشرفت ارایه خدمات بهداشتی ودسترسی به موادغذایی باتنوع وکیفیت بهتردرکشورهای توسعه یافته واکثرکشورهای درحال توسعه) بر اهداف کوتاه مدت و حداکثر عملکرد متکی است(3). در کشاورزی تجاری با استفاده بی رویه و نامتعادل از کودها و سموم که تخریب خاک و از بین رفتن موجودات خاکزی را در پی داشت، توان تولید و حاصلخیزی خاک کاهش یافت و نتیجه این روش کشاورزی، پایین آمدن کیفیت محصولات بود.

مضرات کشاورزی و محصولات تهیه شده به روش تجاری:

1- در کشاورزی تجاری و متعارف از بیش از 300 ترکیب شیمیایی خطرناک و مصنوعی نظیر آفت کشها، علف کشها و کودهای شیمایی بمنظور کنترل آفات و حشرات و حاصلخیز سازی خاک استفاده میگردد که بقایای این مواد پس از ورود به بدن میتوانند موجب مشکلات عدیده ای گردد منجمله: بروزنقصهای مادرزادی، تولد نوزاد با وزن کم، اختلال در سیکل ماهانه زنان، سقط جنین، بلوغ زودرس و یا دیر رس، یائسگی پیش رس، تغییر در رفتار جنسی، کاهش تعداد اسپرم مردان، کاهش باروری و یا ناباروری، تغییر در سرعت متابولیسم، اختلال در سیستم غدد داخلی، ضعف عضلانی، کاهش حافظه، آسیب به سیستم عصبی و مغز، کاهش کارایی سیستم ایمنی بدن و سرطانزایی. یافته ها حاکی از آنست که 60 درصد سموم دفع آفات، 90 درصد قارچ کشها و 30 درصد حشره کشها سرطانزا میباشند.

2- استفاده از کودهای شیمایی و آفت کشها سبب آلودگی آب، خاک و هوا میگردند.

3- استفاده بی رویه از کودهای شیمیایی و آفت کشها موجب میشود تا آفتها نسبت به سموم مقاوم گردیده و آفتهای جدیدی نیز ظاهر گردند.

4- پرتو دهی محصولات یعنی آنکه محصولات را در معرض میزان کنترل شده پرتوهای یونیزه کننده قرار میدهند تا اینکه باکتریهایی نظیر E.COLI و سالمونلا نابود گردیده و درواقع محصولا را به این طریق ضد عفونی میکنند. کنترل حشرات و انگلها، افزایش ماندگاری و جلوگیری از جوانه زدن از دیگر علل پرتودهی محصولات غذایی میباشد. اما این پرتودهی موجب: 1-از دست رفتن میزان اندکی از مواد مغذی محصولات میشود. 2-هنگامی که مواد غذایی پرتودهی میشوند مواد شیمیایی سرطان زایی بنام CYCLOBUTANONES تشکیل میگردد.

5- مهندسی ژنتیک و یا اصلاح ژنتیک محصولات به جداسازی، دستکاری و انتقال ژنها اطلاق میگردد. در این روش ژنهای با خاصیت مطلوب از یک گونه جدا گردیده و به گونه هدف انتقال داده میشود. بهبود کیفیت، افزایش تولید، ایجاد یک صفت مطلوب و مقاوم ساختن محصولات در برابر آفتها و تنشهای محیطی از کاربردهای مهندسی ژنتیک میباشد. مضرات محصولات اصلاح شده ژنتیکی شامل بروز نقصهای مادرزادی، کاهش طول عمر، افزایش حساسیت زایی مواد غذایی

مواد ارگانیک باعث حفظ بافت و ساختار خاک گردیده و ظرفیت نگهداری آب را بالا می برند.

کشاورزان ارگانیک مواد ارگانیک خاک را با استفاده از گیاهان پوششی ،کمپوست ، اصلاح کننده های بیولوژیکی خاکو تولید گیاهان مقاوم به آفات و بیماریها بالا می برند. تاکید کشاورزی ارگانیک بر تغذیه خوب گیاهان برای جلوگیری از شیوع آفات وبیماریها است ، با استفاده از گیاهان پوششی و تناوب کشت میزان ارتباطات اکولوژیکی در گیاه بالا می رود. کنترل علفهای هرز با استفاده از گیاهان پوششی ، آیش ، و چیدن دستی علفهای هرز، استفاده از ابزاآلات مکانیکی و سوزاندن علفهای هرز انجام می گیرد.

کشاورزان ارگانیک بر استفاده از جمعیتهای حشرات مفید جهت مبارزه بیولوژیکی ، ارگانیسم های خاک و پرندگان جهت کنترل حشرات تکیه دارند.

کودهای زیستی و نقش آن در تولید محصول سالم

کودهای زیستی به مواد حاصلخیزکننده ای گفته می شود که شامل تعدادکافی از یک یا چند گونه از ارگانیسم های مفید خاکزی هستند که در بستری از مواد نگهدارنده قرار دارند. به عبارت دیگر این نوع کودها که حاوی گونه های میکروبی مؤثر برای تأمین عناصر غذایی مورد نیاز گیاه هستند، بازده تولید در واحد سطح را افزایش می دهند. میکروارگانیسم های موجود در کودهای زیستی عناصر غذایی را به مواد غذایی قابل استفاده برای گیاه تبدیل می کنند. تبدیل این عناصر به مواد غذایی مورد نیاز گیاه فرآیند بیولوژیکی است که توسط این میکروارگانیسم ها انجام می شود. اگرچه تنش های محیطی بلندمدت همچون خشکی، افزایش دما، یخبندان و غرقاب بودن زمین برای مدت زمان طولانی و همچنین استفاده بی رویه از سموم شیمیایی و عدم حضور گیاه میزبان مناسب به مدت طولانی سبب کاهش جمعیت میکروارگانیسم های مفید در خاک آن منطقه می شود، اما می توان شرایط را به گونه ای تحت کنترل قرار داد که جمعیت این گروه از میکروارگانیسم ها در خاک افزایش یافته و بتوان از آنها برای تولید کودهای زیستی استفاده کرد.

با توجه به نوع میکروارگانیسم هایی که از آنها برای تولید کودهای بیولوژیک استفاده می شود کودهای زیستی را در گروه های کودهای بیولوژیک باکتریایی، قارچی، جلبکی واکتینومیست ها طبقه بندی می کنند؛ این در حالی است که چگونگی عملکرد هر یک از میکروارگانیسم ها نیز متفاوت است.

تثبیت کننده های ازت مولکولی یکی از رایج ترین انواع کودهای زیستی هستند. مکانیسم عمل میکروارگانیسم های موجود در این نوع کود سبب افزایش ازت موجود در خاک می شود. قارچ های مایکوریزا یکی از دیگر انواع کودهای زیستی هستند. این قارچ ها با ریشه برخی از انواع گیاهان همزیستی کرده و تغییرات مفیدی را ایجاد می کنند که سبب افزایش جذب مواد غذایی از ریشه گیاه خواهد شد. میکروارگانیسم های حل کننده فسفات نیز فسفات نامحلول خاک را به فسفر محلول و قابل جذب توسط گیاه تبدیل می کنند. باکتری های ریزوسفر نیز یکی از انواع کودهای زیستی هستند که محرک رشد گیاه هستند. علاوه بر این، برخی از میکروارگانیسم ها نیز مواد آلی زاید خاک را به کمپوست تبدیل می کنند که به عنوان یک منبع غذایی مفید مورد استفاده گیاه قرار می گیرد. برخی از کرم های خاکی که در تولید هوموس از آنها استفاده می شود نیز نوعی کود زیستی محسوب می شوند که نوعی کود کمپوست به نام ورمی کمپوست تولید می کنند. باکتری های تثبیت کننده ازت از رایج ترین کودهای میکروبی عرضه شده در سطح وسیع تجاری هستند و معمولاً در تحقیقات علمی برای بررسی تأثیر کودهای زیستی از ریزوبیوم ها در همزیستی با لگومینوزها استفاده می شود.

در همزیستی با گیاهان چوبی غیرلگومینوز استفاده از فرانکیا به عنوان یک نوع کود بیولوژیک تهیه شده از اکتینومیست ها بیشترین کارایی را داشته و در مورد غلات نیز استفاده از آزوسمرپلوم مرسوم است. بررسی های انجام شده حاکی از آن است که در شالیزارها بهتر است از میلوباکترها به حالت آزاد یا همزیستی، آزولا به عنوان یک کود بیولوژیک مناسب برای افزایش عملکرد در واحد سطح استفاده شود. جالب است بدانید بیش از ۸۳ درصد از گیاهان دو لپه ای و حدود ۷۹ درصد از گیاهان تک لپه ای قادر به تشکیل سیستم مایکوریزایی و تولید کود بیولوژیک قارچی هستند و تنها تعداد محدودی از گیاهان زراعی فاقد این توانایی هستند.

در دهه گذشته مصرف کودهای شیمیایی، اثرات و پیامدهای زیست محیطی نامطلوبی نظیر آلودگی آب و خاک و همچنین بروز مشکلاتی در خصوص وضعیت سلامت انسان ها و دیگر موجودات زنده را به همراه داشته است. بنابراین به نظر می رسد برای دستیابی به توسعه پایدار در کشاورزی و تحقق اهداف و سیاست های پیش بینی شده در راستای دستیابی به کشاورزی پایدار استفاده از راهکاری مناسب برای تأمین نیازهای غذایی گیاه به کمک موجودات زنده ساکن خاک ضروری خواهد بود که استفاده از کودهای بیولوژیک می تواند راهکار مؤثری برای این کار باشد.

مطالعات انجام شده نشان می دهد مصرف کودهای بیولوژیک در کشاورزی قدمتی بسیار طولانی دارد. در گذشته تولیدکنندگان محصولات کشاورزی برای تقویت زمین های کشاورزی، گیاهی از تیره لگومینوز را کشت می کردند و بر این باور بودندکه با کشت این گیاه میزان حاصلخیزی خاک افزایش پیدا می کند. بدون تردید استفاده از کودزیستی می تواند اثرات مطلوبی برای گیاه و خاک به همراه داشته باشد. در بسیاری از نوشته های تاریخی نیزکاشت گیاهانی نظیر شبدر و باقلای مصری به عنوان تقویت کننده خاک مورد تأیید قرار گرفته است. در حقیقت کود بیولوژیک، ماده نگهدارنده میکروارگانیسم های مفید خاک است که به صورت متراکم و به تعداد بسیار زیاد در یک محیط کشت تولید شده است. این نوع کود معمولاً به صورت بسته بندی شده در اراضی کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد. اگرچه هدف اصلی از مصرف کودهای بیولوژیک، تقویت حاصلخیزی خاک و تأمین نیازهای غذایی گیاه است، امابدون تردید استفاده از این نوع کود می تواند اثرات مطلوبی برای گیاه و خاک به همراه داشته باشد.

نخستین کود بیولوژیک در اواخر قرن نوزدهم و با نام تجاری نیتراژین تولید و به بازار عرضه شد و پس از آن به ترتیب کودهای بیولوژیک دیگری نیز ساخته شدند. ارگانیسم هایی که در تولید کودهای بیولوژیک از آنها استفاده می شود معمولاً از خاک گرفته شده و پس از تکثیر و پرورش در شرایط آزمایشگاه و در محیط های کشت مخصوص به صورت پودرهای بسته بندی شده و آماده مصرف می شوند.

کود بیولوژیک از توباکتر یکی از بهترین و مؤثرترین کودهای بیولوژیک تأمین کننده نیازهای طبیعی گیاهان زراعی، سبزی و صیفی و درختان میوه است. این کود با تثبیت ازت هوا و در انتقال آن به سیستم رشد گیاه، موجب ایجاد تعادل در جذب مواد اصلی مورد نیاز گیاه می شود و با ترشح هورمون رشد اکسین، رشد و توسعه ریشه و قسمت های هوایی گیاه را افزایش داده و در نتیجه موجب افزایش میزان محصول در واحد سطح می شود. علاوه بر این، باکتری های موجود در کودهای بیولوژیک ازتوباکتر با ترشح انواع آنتی بیوتیک ها، سیانید هیدروژن و ... از تهاجم بسیاری از عوامل بیماریزای خاکزی به ریشه گیاه جلوگیری می کنند. کار اصلی تثبیت کننده های ازت، تثبیت ازت هوا و تبدیل آن به ازت معدنی قابل استفاده برای گیاه است. در هوای اطراف ما ۷۹ درصد گاز ازت وجود دارد که گیاهان قادر به استفاده از آن نیستند و به همین علت باید این ازت را به ازت معدنی تبدیل کرد. اگر تثبیت ازت موجود در هوا در کارخانه های تهیه کودهای شیمیایی انجام شود نه تنها به هزینه و انرژی بسیاری نیاز خواهد داشت، بلکه پیامدهای زیست محیطی نامطلوبی را نیز به همراه می آورد. اما اگر تثبیت ازت به کمک موجودات ذره بینی موجود در خاک و با مکانیسم مشابه عملکرد کارخانه های تهیه کودهای شیمیایی انجام شود، علاوه بر کاهش هزینه ها میزان کیفیت محصول نیز افزایش خواهد یافت.

برای انتخاب باکتری های سبز از میان گونه های مختلف این باکتری آزمایش های متعددی در شرایط آزمایشگاهی، گلخانه و مزارع و با همکاری زیست شناسان انجام شده است. این باکتری به طور متوسط ۳۰ تا ۳۵ کیلوگرم از ازت جوی در هر هکتار از خاک زراعی را تثبیت می کند. این باکتری برای تثبیت ۳۰ کیلوگرم ازت در هر هکتار باید حدود هزار کیلوگرم ماده آلی را اکسید کند و به همین دلیل برای بهبود عملکرد باکتری های سبز در خاک باید مقداری کود آلی به خاک اضافه کرد

براساس بررسی های انجام شده، در سطح جهانی، مجموع مقدار ازتی که طریق تثبیت بیولوژیک به خاک افزوده می شود حدود ۱۷۵ میلیون تن در سال برآورد شده است. طی چند دهه اخیر به علت افزایش جمعیت و تقاضای روزافزون برای موادغذایی، مصرف کودهای شیمیایی به منظور افزایش مقدار تولید در واحد سطح بشدت افزایش یافته است، که علاوه بر افزایش هزینه های تولید، پیامدهای نامطلوبی در افزایش آلودگی منابع آب و خاک نیز به همراه داشته است. همچنین مصرف بی رویه کودهای شیمیایی موجب عدم تعادل عناصر و مواد غذایی موجود در خاک، کاهش بازده محصولات کشاورزی و به خطر افتادن سلامت انسان ها و دیگر موجودات زنده خواهد شد. به همین علت امروزه استفاده از کودهای بیولوژیک با منشاء باکتری، قارچ، جلبک یا دیگر موجودات خاکزی مورد توجه قرار گرفته است که مکانیسم عمل آنها قابلیت جذب عناصر غذایی گیاه در خاک را افزایش می دهد. کودهای بیولوژیک نه تنها از مزایای اقتصادی و زیست محیطی فراوانی برخوردارند، بلکه علاوه بر ایجاد و حفظ پایداری منابع موجود در خاک، توان تولید در بلندمدت را افزایش داده و آلودگی های زیست محیطی را کاهش می دهند.

کودهای بیولوژیک منشأ طبیعی دارند و معمولاً از خاک تهیه می شوند، بنابراین سبب بهبود ساختمان خاک، افزایش محصول و کاهش آلودگی ناشی از مصرف کودهای شیمیایی و در نتیجه کاهش بیماری ها خواهند شد. با توجه به سازگاری میکروارگانیسم ها با شرایط محیط و اقلیمی زیستگاه اصلی آنها، تولید کود بیولوژیک از باکتری های غیربومی که از مناطقی با ویژگی های اقلیمی متفاوت نسبت به شرایط داخلی کشور به دست آمده اند از کارایی مطلوبی برخوردار نخواهد بود. بنابراین استفاده از باکتری های بومی که با شرایط زیستی کشور سازگار هستند در تولید کودهای بیولوژیک مناسب تر خواهد بود. تولید محصولات غذایی با کیفیت که محصول کودهای بیولوژیک است نه تنها سبب رضایت خاطر مصرف کنندگان خواهد شد، بلکه سلامت آنها را نیز تضمین خواهد کرد. باتوجه به آنچه گفته شد می توان نتیجه گرفت مصرف کودهای بیولوژیک نه تنها نیازهای گیاه را بخوبی تأمین خواهد کرد، بلکه سبب بهبود کیفیت محصولات کشاورزی و در نتیجه سلامت مصرف کنندگان خواهد شد.


چگونه می توان میزان مواد ارگانیک را در خاک افزایش داد؟

مواد ارگانیک خاک بطور وسیعی در فرایند تجزیه قرار می گیرند به منظور حفظ و یا افزایش مواد ارگانیک خاک، این مواد را باید به خاک اضافه کرد . سرعت تجزیه به شرایط اقلیمی ، چگونگی مواد سبز نسبت کربن به نیتروژن(C/N ) بستگی دارد.(مواد ارگانیک در شرایط گرم و مرطوب نسبت به شرایط خشک خیلی سریعتر تجزیه می گردند)

فعالیت‌هایی که باعث افزایش مواد ارگانیک خاک می گردند:

گذاشتن بقایای محصولات بر روی زمین بجای سوزاندن یا جمع آوری آنها. زیرا آنها منابع اصلی بیوماس هستند.

استفاده از کمپوست : و این امر بعنوان بخشی از مواد ارگانیک در کمپوست خیلی موثر خواهد بود. چون نسبت به مواد گیاهی تازه مدت زمان طولانی تری را در خاک باقی خواهند ماند.

استفاده از کودهای ارگانیک : که حاوی مواد ارگانیک هستند و به افزایش مواد ارگانیک خاک کمک خواهند کرد. این مواد در هر زمانی می توانند تجزیه را سرعت بخشند که این امر تولید مواد غنی از نیتروژن و همچنین تحریک ارگانیسم های خاک را بدنبال خواهد داشت.

مالچ پاشی با مواد گیاهی یا ضایعات کشاورزی: ‌مخصوصاً کاربرد مواد سخت (که از نظر چوب و فیبرغنی هستند) که باعث افزایش محتویات مواد ارگانیک می گردد. همچنین برای مدت زمان طولانی تری در خاک خواهند ماند و از فرسایش خاک نیز جلوگیری خواهند کرد.

استفاده از کود سبز یا پوشش گیاهی: کود سبز در خود مزرعه رشد کرده و باعث تولید بیوماس از برگ‌ها و ریشه ها می گردد. اگر این مواد را درجای دیگری بکاریم فقط از برگ آنها می توان بعنوان کود سبز استفاده کرد و گیاهان جوان‌تر سریع‌تر تجزیه خواهند شد . این مواد باعث آزادسازی سریع‌تر مواد غذایی و افزودن مواد ارگانیک کمتری به خاک خواهد شد.

تناوب مناسب محصولات: شامل محصولاتی می شوند که با تناوب کشت باعث تولید مواد ارگانیک در خاک می گردد و مخصوصاً گیاهان چند ساله و محصولاتی با سیستم ریشه ای متراکم خیلی مفید هستند.

کاهش شخم زنی خاک: هر بار شخم زدن، باعث افزایش سرعت تجزیه مواد ارگانیک می گردد و این امر باعث تهویه خاک و تحریک میکروارگانیسم های خاک می گردد.

جلوگیری از فرسایش خاک: تمام روش‌های بالا اگر جزء به جزء در خاک انجام گیرد باعث جلوگیری از فرسایش خاک خواهدشد.

اگر تمام قسمت‌های خاک شامل هوموس باشند باروری خاک بیشتر خواهد شد.

عمدتاً‌ میزان مواد ارگانیک خاک به میزان بیوماس اضافه شده به شکل ضایعات گیاهی محصولات، گیاهان پوششی و علف های هرز در صورت امکان و همچنین کود حیوانی تعیین می گردد. به نظر می رسد کیفیت بیوماس از کمیت آن بااهمیت‌تر باشد که در نهایت به افزایش سطوح مواد ارگانیک خاک منجر می شود.

مواد ارگانیک سبز، که به راحتی توسط ارگانیسم های خاک تجزیه می شوند باعث تشویق ارگانیسم ها به افزایش جمعیت خود می شود که در نهایت دسترسی به مواد غذایی خاک را برای گیاهان افزایش می د هد و همچنین باعث تجمع مواد ارگانیک با ثبات می گردد.

زمان کوتاه مواد قابل تجزیه

کشاورزی ارگانیک قسمت کوچکی از مواد ارگانیک است که نمی توان اطلاعات کافی از این داده های باارزش بدست آورد. تولید بیوماس که در خاک مورد استفاده قرار می گیرد بعضی اوقات با محصولات تولیدی که بعنوان غذا یا برای فروش استفاده می شوند، رقابت می کنند. بنابراین یافتن راهی برای تلفیق این دو موضوع یعنی بیوماس و محصولات خیلی مهم است. استفاده ازمحصولات پوششی یا کود سبز ، تناوب محصولات با کود سبز در فصل آیش یا رشد بوته ها در جاهای غیر تولیدی می توانند گزینه های مناسبی باشند و این امر در بازیافت محصولات و مراحل بازیافت خیلی مهم است

پوشش گیاهی در کشاورزی ارگانیک و نقش آن در جلوگیری از فرسایش خاک

چندین لایه از پوشش گیاهی متراکم باعث کاهش سرعت قطرات بارانی که روی زمین می افتند ، می شود. قطرات بزرگ که روی برگ‌های بالایی درخت افتاده می شود توسط پوشش گیاهی (کانوپی) بوته ها و گیاهان روی زمین دریافت می شود. قطره آبی که به زمین می رسد با سرعت کمتری فرود آمده و همچنین حداقل اثر شکنندگی ذرات خاک را خواهد داشت. زمین مستقیماً با گیاهان زنده ای مانند سرخس ها، خزه ها، جوانه هاو مواد فاسد (برگ ، پوسته درخت، سرشاخه ها ، شاخه ها) پوشیده شده است. ریشه ها، جلبک‌ها و قارچ‌ها که غنی از هوموس هستند شدیداً‌ در سطح خاک نفوذ کرده . تعداد زیادی از ارگانیسم های خاک مانند کرم خاکی باعث شل نگداشتن خاک و ساختار پایدار خاک می شود و به همین دلیل آب باران به راحتی نفوذ می کند

.

کاشت گیاهان بصورت متراکم باعث محافظت از خاک می گردد:

در کشت گیاهان چند ساله مثل درختان میوه، کاشت متراکم را می توان با کشت لگوم ها ، گراس ها و گیاهان خزنده بین درختان بدست آورد. در کاشت درختان جدید ، گراس های علوفه ای و محصولات قابل کشت (مانند آناناس ، لوبیاها و...) را نیز می توان تا زمانی که درختان سایه اندازی کنند کشت کرد. نه تنها محصولات بلکه حتی گراس ها و علف هرز می تواند از خاک محافظت کنند. در صورت امکان عملیات مبارزه با علف های هرز را به بعد از بارش باران‌های سنگین موکول کنید. زیرا علف های هرز به حفظ خاک کمک خواهند کرد . اگر ریشه کنی علف های هرز از این جهت که با محصولات به رقابت شدیدی می پردازند ضروریست باید علف های هرز را بصورت کپه‌ای بر روی زمین باقی گذاشت تا بعنوان مالچ عمل کنند.

مالچ بدین معنی است که سطح خاک را با مواد گیاهی چیده شده بپوشانند.

مالچ دارای عملکردهای بسیاری از جمله: اثر حفاظت شدیدی بر روی فرسایش خاک دارد. تا جایی که این برگ‌ها و یا ساقه قدرت فرسایش باران‌های ناگهانی را کاهش می دهند.

گیاهان پوششی

به هر گیاهی که سطح خاک را بپوشاند و باعث بهبود باروری خاک شود گیاهان پوششی می گویند.

که می توانند شامل گیاهان لگومینوز که دارای فواید دیگری نیز برای خاک است، علف های هرز با سرعت رشد بالا باشد. که هر دو دارای توان تولید بیوماس بالایی هستند . همواره مهم‌ترین خصوصیت گیاهان پوششی سرعت رشد بالای آنها و ظرفیت پوشاندن خاک می باشد.

خصوصیات زیر باعث ایجاد گیاهان پوششی ایده ال می گردد:

بذرشان ارزان، دسترسی به آنها آسان باشد، برداشت ،ذخیره کردن و رشد آنها به راحتی صورت گیرد.

دارای رشد سریع بوده و قادر باشند در مدت زمان کوتاهی سطح خاک را بپوشانند.

در برابر آفات و بیماری‌ها مقاوم باشند.

قابلیت تولید مقدار زیادی مواد ارگانیک و مواد خشک را داشته باشند.

نیتروژن را در خاک تثبیت کرده و آنرا قابل استفاده برای گیاه کند.

دارای سیستم ریشه ای خرد کننده ی خاک متراکم باشند و همچنین باعث تولید خاک تجزیه شده گردد.

کاشت و مدیریت آن بصورت تک محصولی آسان باشد یا اینکه با دیگر محصولات رشد کند.

بتواند بعنوان علوفه یا دانه مثل دانه خوراکی عمل کند.

لوبیای گاوی بعنوان یک گیاه پوششی

لوبیای گاوی (Vinga unguicalata‌) یکی از مهم‌ترین لگومهاست که در محدوده مناطق گرم و نیمه گرم رشد می کند. این گیاه دارای خصوصیاتی است که آن را بعنوان گیاه پوششی ایده ال مطرح کرده اند:

این گیاه به خشکی مقاوم بوده و می تواند با آب خیلی کمی رشد کند.

این گیاه قادر به تثبیت نیتروژن در خاکهای فقیر است.

این گیاه به سایه مقاوم است بنابراین در کشت مخلوط قابل استفاده می باشد.

دانه های آن خوراکی است و می توان بعنوان یک منبع غذایی غنی از پروتئین برای دام ها استفاده کرد. این گیاه کاملاٌ‌به حمله آفات مقاوم بوده.

کشاورزان که در نواحی زیر صحرای آفریقا زندگی می کنند لوبیای گاوی را با ذرت ، سورگوم، ارزن و کاساوا کشت می کنند.

طراحی سیستم های کاشت

سیستم های کاشت باید طوری طراحی گردند که سطح خاک همواره با کانوپی گیاهان پوشیده شده باشد. در نواحی قابل کشت زمان دقیق بذرپاشی و کاشت می تواند مانع از شستشوی خاک غیر پوشش دار طی فصول بارانی سال گردد.

بعد از برداشت محصولات اصلی ، محصولات کود سبز باید کاشته شوند. در سراشیبی ها محصولات باید در خطوطی متقاطع با شیب ها نسبت به حالت عمودی کاشته شوند (روی خطوط تراز) که این امر می تواند باعث کاهش سرعت زیاد آب سطحی گردد.

انواع مناسب گیاهان پوششی

در محصولاتی که اکثر اوقات برای حفاظت کانوپی استفاده می شوند باید گونه هایی با سرعت رشد بالا مثل لوبیا یا شبدر باشد که به حفاظت خاک در طی مراحل رشد محصول اصلی کمک خواهد کرد.

روش‌های قابل اجرا برای دست یابی به پوشش گیاهی دائمی می تواند شامل این نکات باشد:

زمان شخم خاک

زمان جوانه یا نشاء آنها

کشت مخلوط

کشت داخل محصولی

گیاهان پوششی

مالچ پاشی

زمان مبارزه با علف های هرز

کاشت کود سبز در فصولی که زمین خالی است

همچنین به این نکات باید توجه شود:

عملکرد مورد انتظار

قابلیت دسترسی به گونه های مناسب

قیمت بذر

قابلیت دسترسی به آب

قابلیت صرفه جویی

استفاده مضاعف از گیاهان جانبی

کاهش خطر

امنیت غذایی

گرچه دستاوردهای کشاورزی صنعتی در تولید مواد غذاییی غیرقابل انکار است، ولی پیامدهای منفی ناشی از ان نیز از ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی قابل توجه است. آلودگی منابع آب و خاک، آلودگی مواد غذایی به بقایای مواد شیمیایی، فرسایش خاک و منابع ژنتیکی و افزایش گازهای گلخانه‌ای و گرمایش زمین تنها بخشی از مشکلات ناشی از فعالیت‌های بی‌رویه کشاورزی رایج توسط انسان است. به عبارت دیگر اگر چه امروزه در مقیاس جهانی غذای زیادی تولید می‌شود و بوم نظامهای زراعی سطح گسترده‌ای از کره زمین را به خود اختصاص داده‌اند ولی هنوز بیش از یک میلیارد نفر در معرض گرسنگی قرار دارند. از طر فی دیگر غذای تولیدی نه تنها از جنبه‌های کمی همه نیازهای تغذیه‌ای انسان را تامین نمی‌کند و باصطلاح نوعی گرسنگی پنهان را ایجاد کرده است بلکه مستقیم و غیرمستقیم از طریق بهره‌برداری بی‌رویه از منابع طبیعی و تخلیه آن و نیز کاهش کارکرد بوم نظامها چالشهای فراوانی را به وجود آورده است. آنچه مسلم است چنین روندی پایدار نیست و حقوق نسلهای آینده را نیز تضییع می‌کند و در نتیجه تولید مواد غذایی به شکل فعلی آن نمی‌تواند ادامه داشته باشد و گزینه‌های دیگری را می‌طلبد. بدون تردید اینکه فناوریهای نوین بتوانند این خلاء را پر کنند دور از انتظار نیست ولی این قبیل فناوریها که در ادامه و یا به موازات فناوریهای انقلاب سبز خواهند بود آشتی با طبیعت به همراه نخواهد داشت و تنها حربه انسان برای بهره‌برداری حریصانه‌تر از منابع طبیعی خود را برنده‌تر خواهد ساخت.

به نظر می‌رسد آینده انسان در گرو همنوایی بیشتر با طبیعت باشد و این موضوع از ابعاد تکاملی نیز کاملا به اثبات رسیده است. در راستای چنین نگرشی بهره‌بردای بیشتر از فرایندهای طبیعی در کلیه شئون زندگی ضروری می‌باشد. این موضوع بخصوص در فعالیتهای کشاورزی و تولید مواد غذایی ضرورت بیشتری پیدا می‌کند. گرچه در فرآیند تولید مواد غذایی «افزایش عملکرد» و بعبارتی دیگر تولید بیشتر در واحد سطح مرکز ثقل کلیه فعالیتهای مدیریتی انسان بوده است ولی به نظر می‌رسد لازم است در چنین نگرشی تجدید نظری کلی صورت گیرد و عملکرد یک بوم نظام کشاورزی صرفاً برون داد ظاهری آن تلقی نشود بلکه مجموعه‌ای از عملکردها و کارکردها در بیلان ارزیابیها گنجانده شود. به عبارت دیگر یک بوم نظام زراعی اگر به طور مناسبی مدیریت شود دارای کارکردهای چندگانه‌ای خواهد بود که «عملکرد ظاهری» تنها بخشی از کارکرد آن است.

به همین دلیل، امروزه در جستجو برای نوعی کشاورزی جایگزین، به کاربرد مبانی بوم‌شناسی در عملیات کشاورزی توجه خاصی معطوف شده است. چنین رهیافتی جز با نگرشی نظام‌مند به کشاورزی و در چارچوب آنچه که به اصطلاع اکوسیستم (بوم نظام) نامیده می‌شود، میسر نخواهد بود و بدین‌ترتیب طراحی بوم نظام‌هایی با اتکاء به اصول بوم شناختی را ضروری ساخته است. امروزه در سرتاسر دنیا و مخصوصا در کشورهای صنعتی و پیشرفته بدنبال سیستمهای جایگزینی در کشاورزی هستند که ضمن توانایی تولید محصولات کافی و کیفی، حداقل تخریب محیط زیست و منابع را دربرداشته و در عین حال از ثبات و پایداری دارزمدت نیز برخوردار باشند. کشاورزی ارگانیک به عنوان یکی از مناسبت‌ترین نظام‌های تولیدی جایگزینی سیستمهای کشاورزی رایج مورد توجه دولتمردان و سیساتگذاران نیز در سطح جهان قرار گرفته و تحقیقات وسیعی در زمینه ابعاد مختلف این نوع نظام‌های تولیدی پایدار به طور فزاینده‌ای رو به گسترش است.

علت هایی برای رفتن به سمت کشاورزی ارگانیک:

1-محصولات ارگانیک استانداردهای بیشتری دارند:

گواهی نامه های محصولات ارگانیک، به عنوان بیمه هایی است که در تولید این محصولات از مواد شیمیایی و سمی استفاده نشده است.

2-طعم غذاهای ارگانیک بهتر است:

گیاهان تولید شده به روش ارگانیک سالم تر بوده و به عنوان غذاهای خوشمزه تر برای تغذیه انسان و حیوانات می تواند بکار رود.

3-محصولات ارگانیک خطر بیماریها را کم می کند:

خیلی از مراکز حفاظت محیط زیست در یافته اند که مواد شیمیایی موجود در آفت کش ها دارای اثرات سرطان زایی و بیماری زایی دارند. کشاورزی ارگانیک یکی از راههای کاهش مصرف سموم شیمیایی و کم کردن این مواد به منابع آب، زمین و هوا است.

4-کشاورزی ارگانیک به منابع آبی احترام می گذارد:

برای حذف مواد شیمیایی آلوده کننده و دفع نیتروژن در آب باید به منابع آبی و خاکی احترام گذاشت و آنها را درست مصرف کرد. در کشاورزی ارگانیک این موارد به درستی رعایت می شود.

5-کشاورزی ارگانیک باعث ایجاد خاک سالم می گردد:

خاک یکی از منابع اصلی زنجیره غذایی است و یکی از اصول کشاورزی ارگانیک ایجاد خاک سالم است.

6-کشاورزی ارگانیک الگو برداری از طبیعت است:

کشاورزی ارگانیک برای اکوسیستم متعادل ارزش قایل است . طبیعت زنده نیز شامل تناوب کشت در محصولات علوفه ای و استفاده از گیاهان پوششی و بقیه مناطق طبیعی است.

7-کشاورزان ارگانیک هدایت کننده تحقیقات تازه هستند:تولید کنندگان ارگانیک بعنوان پیشرو در تحقیق عدم استفاده از آفت کش ها و اثرات مضر بر محیط زیست هستند.

8-تولیدکنندگان ارگانیک در جهت تنوع زیستی تلاش می کنند:

از دست دادن تعداد زیادی از گونه ها ( تنوع زیستی) یکی از نگرانی های دانشمندان محیط زیست است . به همین دلیل خیلی از کشاورزان ارگانیک در صدد هستند تا گونه های معمولی و بومی را حفظ کنند.

9-کشاورزی ارگانیک به حفظ سلامت جوامع روستایی کمک می کند:

کشاورزی ارگانیک به دلیل سطوح کم آن برای جوامع روستایی مفید است و به افزایش درآمد آنها منجر می گردد.

10-تنوع غذاهای ارگانیک:

به هر حال بعضی از غذاهای ارگانیک بعنوان جایگزین قابل استفاده است و محصولات کشاورزی غیر غذایی ( صنعتی ) نیز در حال تبدیل شدن به تولید ارگانیک هستند مانند تولید پنبه ارگانیک و در نهایت تولید لباسهای ارگانیک.

روش های ساده برای کشت محصولات خانگی ارگانیک

کاشت محصولات ارگانیک، مستلزم داشتن امکانات خاصی نیز هست اما پرسش اینجاست که آیا افراد عادی هم می توانند در فضاهای محدود از جمله در باغچه های کوچک یا حتی گلدان برخی از انواع آنها را پرورش دهند؟ پاسخ این پرسش از نظر بسیاری از متخصصان مثبت است، به عنوان مثال برخی از سبزیجات و صیفی جات را می توان براحتی در فضای مناسب اما محدود پرورش داد.

الف: مکان مناسب برای کاشت

اغلب سبزیجات و صیفی جات برای رشد خوب و آسان نیازمند نور خورشید و زهکشی مناسب خاک است اما خاک آنها باید توانایی نگهداری رطوبت را نیز داشته باشد. سایه زیاد کاشت سبزیجات را با مشکلات عدیده همراه خواهد کرد. علاوه بر این، مکان مورد نظر نباید در معرض باد باشد. تحقیقات نشان داده حتی بادهای با سرعت متوسط هم می تواند میزان محصول را تا حدود 30 درصد کاهش دهد.

جالب است بدانید حتی چند تکه چوب که در اطراف گلدان به شکل تیرک محکم شود نیز می تواند مانع تاثیر مخرب باد بر محصولات کشاورزی شود. نکته ای که در مورد فضاهای محدود از جمله گلدان باید به خاطر داشت، استفاده از تکنیک کشت تناوبی است. کاشت یک نوع محصول آن هم به طور مداوم در فضای محدود به هیچ وجه توصیه نمی شود، زیرا قطعا باعث کاهش محصول، افزایش عوامل بیماریزا و علف های هرز خواهد شد.

ب: رازهای کوچک اما مهم

در کاشت برخی از صیفی جات ریزه کاری هایی وجود دارد. مثلا اگر پیاز و هویج با یکدیگر کاشته شود، اغلب نتیجه بهتری حاصل می شود. همین کار ساده باعث خواهد شد نه تنها هویج ها بلکه حتی پیازها هم از نوعی آفت خاص دور بماند.

این آفت در واقع نوعی حشره است که لاروهای آن عمدتا در میان لایه های خارجی ریشه هویج، پیاز، سیر و دیگر گیاهان پیازی یافت شده و محصول را ضایع می کند. براساس تحقیقات انجام شده، بوی هویج همزمان بوی ناشی از پیاز را خنثی می کند و در نتیجه حشره مذکور یا همان Vice / versa دیگر برای تخمگذاری جذب این دو محصول نمی شود.

از طرف دیگر کشت چرخشی نیز می تواند تاثیر بسزایی در کنترل علف های هرز داشته باشد. به عنوان مثال گلدانی که نسبتا از علف های هرز پر شده، می تواند برای کاشت سیب زمینی مناسب باشد. این کار یکی از بهترین روش ها برای به اصطلاح خفه کردن علف های هرز است و نه تنها محصول خوبی را همراه دارد بلکه حتی برای شما زمان کافی را می خرد تا بتوانید در مرحله بعد کار نسبتا سخت تری همچون کشت سیر را دنبال کنید. به علاوه این کار خود نمونه ای از کشت محصولات ارگانیک است.

پ: مشوق های خوب

گوجه فرنگی یکی از صیفی جاتی است که زمان کاشت آن اکنون فرا رسیده. برای کاشت گوجه فرنگی فقط به نور کافی خورشید نیاز دارید. معمولا فاصله کاشت بذرهای گوجه فرنگی بین 30 تا 50 سانتی متر است اما بسیاری از باغبان ها اول بذرها را در کنار یکدیگر با چند سانتی متر فاصله می کارند و پس از اندکی رشد، آنها را به گلدان های جدا منتقل می کنند.

گاهی دیده شده برخی از گوجه فرنگی های گلخانه ای پوست سفت و محکمی دارد، دلیل این مساله نگهداری از گیاه در درجه حرارت های بالاست. استفاده از سایبان های کوچک به شرط آن که نور را بیش از حد محدود نکند، می تواند این مشکل را برطرف کند. یکی از صیفی جاتی که نباید از کشت آن غفلت کرد، بادمجان است.

کاشت این گیاه درست به آسانی کاشت گوجه فرنگی های خانگی است. این گیاه نیز عینا به نگهداری در فضای گلخانه ای نیاز دارد اما زمانی به اوج باروری می رسد که از نور طبیعی روز برخوردار باشد. بادمجان در مقایسه با گوجه فرنگی و حتی فلفل شرایط پرآبی را راحت تر می پذیرد اما باید توجه داشت آبیاری بیش از حد، محصول آن را کم می کند.

بهترین زمان آبیاری بادمجان وقتی است که حداقل پنج سانتی متر از سطح خاک خشک شده باشد. یکی دیگر از محصولاتی که کشت آن می تواند جالب باشد، سیب زمینی است. سیب زمینی انواع گوناگونی دارد. بهترین انتخاب برای فضاها و زمان های محدود نوع زودرس سیب زمینی است معمولا کمتر هم دچار آفت زدگی می شود.

بهترین زمان برای کاشت سیب زمینی نیز اوایل بهار است پس فقط کافی است که خاک را بین پنج تا ده سانتی متر گود کنید و بذرهای سیب زمینی را بکارید. معمولا بهتر است در قسمت زیرین بذر سیب زمینی کمی کود و روی آن هم مخلوط کود و خاک ریخته شود. سیب زمینی به نور و آب کافی نیاز دارد و نبود هر دوی آنها بشدت بر میزان محصول اثر خواهد داشت.

آفات مهم سبزیجات در یک نگاه

سوسک سبزیجات که از آن با عنوان سوسک های کک مانند نیز یاد می شود، از جمله حشراتی است که در کشورهایی نظیر جمهوری آذربایجان، گرجستان، روسیه، ارمنستان، قزاقستان، چین، ژاپن، بخش های مرکزی و جنوبی اروپا، آسیای صغیر و حتی ایران هم یافت می شود.

یک گونه از این سوسک ها با نام علمی Chaetocnema sp. اغلب روی بادمجان دیده شده. البته گونه هایی هم هستند که بیشتر مختص چغندر یا هندوانه و حتی درخت نارون است. گاه گزارش هایی از حضور آنها روی سبزیجات نیز ارائه شده است.

این حشره می تواند سوراخ های کوچکی روی برگ ها ایجاد کند و طی مدت کوتاهی از قدرت گیاه بکاهد. به همین سبب در مناطقی که احتمال پراکنش گسترده آن وجود دارد، بخصوص در نواحی جنوب دریای خزر از جمله در کلاردشت، نور و فیروزکوه توصیه می شود حتما پوششی شبیه نایلون روی سبزیجات کشیده شود زیرا بهترین راه مبارزه با این حشره لزوما آفت کش های شیمیایی نیست.

این کار معمولا دو نتیجه مثبت را دارد: یکی این که رطوبت و حفاظت لازم را که اغلب سبزیجات بدان نیازمند است، فراهم می کند و دوم این که احتمال حمله سوسک های کک مانند را نیز کاهش می دهد.

منابع

کارافرینی کشاورزی وانجمن ارگانیک ایران

هومن فتحی،موسسه پزوهش های برنامه ریزی و اقتصاد کشاورزی

علیرضا استعلاجی, بررسی و تحلیل رویکردها و راهبردهای توسعه روستایی-ناحیه‌ای, نشریه جهاد, سال 22, شماره 250-251 و 252, خرداد و تیر و مرداد 1381






نوع مطلب : اطلاعات عمومی، 
برچسب ها : اهمیت کشاورزی ارگانیک، ارگانیک،کشاورزی ارگانیک،تغذیه ارگانیک،
لینک های مرتبط :
دوشنبه 7 خرداد 1397 02:03 ق.ظ

Many thanks. Useful information.
sublingual cialis online achat cialis en suisse cialis sale online cialis taglich click here cialis daily uk buy cialis online nz free cialis low dose cialis blood pressure cialis online 200 cialis coupon
جمعه 14 اردیبهشت 1397 01:08 ب.ظ
It's wonderful that you are getting thoughts from this post as
well as from our argument made at this time.
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 03:11 ق.ظ

You stated it very well.
where to buy viagra in store cheap online pharmacy no prescription viagra pharmacy buy viagra online generic sildenafil can you really buy viagra online buy viagra internet buy viagra without presc buy generic viagra paypal order sildenafil online uk
جمعه 17 فروردین 1397 06:54 ب.ظ

Nicely put. Thanks a lot!
cialis kamagra levitra cialis rckenschmerzen preis cialis 20mg schweiz cialis uk next day free cialis only now cialis for sale in us cialis coupons printable cialis taglich only now cialis for sale in us cialis generico en mexico
جمعه 3 فروردین 1397 03:08 ب.ظ

Great advice. Thank you!
brand cialis generic 5 mg cialis coupon printable cialis generico en mexico sublingual cialis online cialis sans ordonnance wow look it cialis mexico cialis generic cialis coupons cialis prices buy cialis cheap 10 mg
یکشنبه 27 اسفند 1396 09:57 ب.ظ

Seriously tons of very good advice.
cialis flussig click now cialis from canada when will generic cialis be available cialis pills price each safe dosage for cialis cialis 5mg prix click now buy cialis brand buy cialis online cheapest cialis purchasing cialis e hiv
چهارشنبه 10 آبان 1396 04:53 ق.ظ
ممنون از مطلب خوبتون
جمعه 7 مهر 1396 02:32 ق.ظ
ممنون از وبلاگ خوبتون
پنجشنبه 16 شهریور 1396 08:10 ق.ظ
Good day! I know this is kinda off topic however I'd
figured I'd ask. Would you be interested in exchanging links
or maybe guest writing a blog post or vice-versa?

My site discusses a lot of the same topics as yours and I feel we could greatly benefit from
each other. If you happen to be interested feel free to shoot
me an email. I look forward to hearing from you! Fantastic blog by the way!
چهارشنبه 3 خرداد 1396 06:57 ب.ظ
I am curious to find out what blog system you're using?
I'm experiencing some small security problems with my latest website and
I'd like to find something more safeguarded. Do you have any recommendations?
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





مدیر وبلاگ : امین احمدی بیرگانی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :